Búmannsraus

Loksins getum við þessir óbreyttu með skítalaunin farið að tala um þjóðarhag án þess að óttast að hagspekingarnir geri athugasemdir og telji sig vita betur. Þeira vita ekki neitt – ekki einu sinni það sem þeir máttu vita fyrir löngu. Hver einasti meðaljón fer að flissa um leið og tals menn “greiningardeildanna” opna á sér pena þverrifuna.

Það er eins og enginn skilji hvað hefur verið að gerast undanfarna daga – þó öllum megi vera augljóst þegar betur er að gáð. Ég er auðvitað að tala um Glitni eða “stærsta bankarán sögunnar”.

Hér tala menn eins og íslenskt efnahagslíf eigi við erfiðleika að stríða vegna utanaðkomandi veðrabrigða á alþjóðamörkuðum. Þetta er auðvitað vitleysa af einni mjög einfaldri ástæðu – Ísland er á alþjóðamarkaði og fjármálastofnanir eru fjármagnaðar af alþjóðlegum peningamaskínum. Utanaðkomandi hvað? Stjórnmálamenn og bankamenn sem taka ákvarðanir í ljósi síðustu frétta úr hreppnum og hvernig kaupin gerast á Eyrinni eru eins og hverjir aðrir aular. Íslenskar fjármalastofnanir lifa og starfa í alþjóðlegum veruleika.

Eins og allir vita sem á annað borð eru með rænu þá er kreppuskeið hafið í hinum alþjóðlega kapítalisma. Ekki er óþekkt að undanfari sé gríðarleg lánaþensla sem kallaðar voru maníur í gamla daga. Á nítjándu öldinni átti sér til dæmis stað mikil spákaupmennska og lánaþensla í tengslum við járnbrautirnar í Evrópu sem var bóla sem sprakk (ef mig misminnir nú ekki í hagsögunni) á svipaðan hátt og húsnæðisblaðran sem nú er sprungin. Í nokkuð mörg ár var hægt að fá lán nánast á útsölu og íslensk fjármálafyrirtæki eins og önnur nutu góðs af því og fitnuðu heilmikið og hér hefur verið gríðarleg veisla. Á undanförnum árum hefur myndast heilmikið “gervikapítal” sem er bara tölur á blaði en ekki gróði af framleiðslukapítali sem sett er í banka öðrum til afnota með vöxtum.

Það sem gerist nú með vesalings Glitni er sáraeinfalt. Í fyrsta lagi þarf að endurfjármagna lán sem eru að falla. Í öðru lagi þá vill enginn lána bankanum pening. Hann á ekki einu sinni þann kost í stöðunni að taka lán á verri kjörum en áður, borga lánið sitt og verða skuldugri en áður. Það bara vill enginn lána.

Hvað þýðir þetta? Það er svo augljóst að maður skammast sín fyrir að benda á það: Menn verða að selja eignir.

Þegar menn tala um að eiginfjárstaða sé góð og eignasafn traust eru þeir að fara með fleipur. Það væri þá og því aðeins rétt ef þessar eignir væru seljanlegar. Það eru þær ekki nema á brunaútsölu um þessar mundir. Eða hver ætti svosem að kaupa eignirnar sem menn hafa tekið lán til að kaupa? Hvað verður um verðgildi eignar sem boðin er til sölu og nánast engin eftirspurn eftir henni?

Halló! Það er engin eftirspurn eftir þessum eignasöfnum bankanna eins og staðan er akkúrat nú og þess vegna er tómt mál að tala um góða eignastöðu eða eiginfjárstöðu. Það reynir ekki á þessar “stöður” nema á markaði sama hvað Excel-skjalið á greiningardeildinni sýnir.

Þegar Vilhjálmur fjárfestaframkvæmdastjóri segir að eignir hluthafa hafi verið gjaldfelldar eða Jón Ásgeir talar um bankarán þá eru þeir bara að segja að ríkið er að kaupa Glitni á spottprís. En – mínir ágætu herrar! Það þarf ekkert að ganga að þessu tilboði ríkisins. Það hlýtur að vera hægt að snúa sér eitthvað annað og selja eitthvað úr þessu gríðarlega verðmæta eignasafni. Ef það er ekki hægt – nú þá er það einfaldlega verðlaust og þar með er ríkið ekki að gjaldfella neitt né stela neinu. Það er bara markaðurinn ykkar frjálsi sem er að vinna sitt verk.

Hvers vegna ekki að viðurkenna staðreyndir búmennskunnar: Glitnir getur ekki borgað lán á tilsettum tíma. Hann getur heldur ekki selt eignir til að borga það. Ríkið neitar að lána á nákvæmlega sömu forsendu og aðrar fjármálastofnanir og tekur veðin ekki gild. Ef ríkið ætti að taka veðin gild væru eignirnar sem settar eru að veði að vera seljanlegar. Ef þær eru það ekki er engin trygging fyrir láninu. Þess vegna býðst ríkið til að taka bankann yfir.

Svo vikið sé að öðru. Hvernig dettur mönnum í hug að Bjöggi í Novator hafi labbað á skyrtunni eitt kvöldið uppí stjórnarráð svona bara til að spjalla við Geir Haarde? Trúir því einhver að þetta hafi verið svona kaffisamsæti eins og þeir eiga vanda til “þegar Björgólfur er á landinu”? Vitleysa er þetta. Á þessu augnabliki þegar allt logar í kjaftasögum og samsæriskenningum labba menn ekki í augsýn fjölmiðla á milli höfuðstöðva fjármálastofnunar og stjórnarráðsins til að fá sér kaffi og spjalla. Það væri líka heimskulegt ef Landsbankamenn ættu það erindi við forsætisráðherra eða hann við þá að ræða um yfirtöku bankans á hlut ríkisins í Glitni. Menn eru ekki svona vitlausir. Þeir flagga ekki óhreinum nærfötum að ástæðulausu. Þeir búa ekki til fóður í samsæriskenningar ef þeir mögulega komast hjá því.

Plottið er ekki hefnd Davíðs Oddssonar. Þó presturinn sé kátur meðan hann jarðsyngur fjandmann sinn er ekki þar með sagt að hann hafi komið honum fyrir kattarnef. Plottið er þetta:

Nú hafa landsfeðurnir komist að því sem hefur reyndar blasað lengi við að eignasöfn bankanna eru í rauninni einskis virði eins og staðan er. Þau ganga ekki uppí skuldirnar og þess vegna er ekkert að marka eignfjárhlutfall og eignasöfn. Þeir munu ekki geta endurfjármagnað þar sem lán er ekki að fá og þeir geta heldur ekki selt eignir nema á brunaútsölu til að bjarga sér. Landsfeður telja skynsamlegast að taka yfir einn banka í heilu lagi á meðan hann hjarir og nota þá stöðu síðan til þess að eiga ítök í fjármálakerfinu í landinu. Það væri nefnilega ekki ráðlegt að láta það fara algerlega stjórnlaust á hliðina.

Landsbankinn er næstur. Hann lendir í svipuðum vanda á næsta ári ef ekki fyrr. Ríkið hefur eitthvert lánstraust – af því það er ríki – og Glitnir verður kominn með eitthvað lánstraust af því hann er ríkisbanki. Þá verður málinu reddað þannig að lán verður tekið hér, eignir seldar þar, þessi sendur á hausinn, bankar sameinaðir og hin alkunna “hreingerning” sem aðstoðarmaðaur forstætisráðherra talaði um í Kastljósi á sér stað. Kaupþing verður látið sigla sinn sjó enda með mest af sínu í útlöndum og hákörlum á þeim miðum leyft að éta þann banka.

Nú, eftir eitt eða tvö ár fer viðskiptalífið eitthvað að taka við sér á ný og þá stofna menn til nýrrar einkavæðingarveislu. Og verður þá aftur kátt í höllinni!

Ekkert af þessu rugli stafar af græði, skorti á reglum, að menn hafi farið offari og svo framvegis eins og sveitalubbar eins og Guðni Ágústsson og Steingrímur Joð halda. Gangverk kapítalismans er einfaldlega þannig innréttað að það kreppir reglulega að á tíu ára fresti plús mínu eitt eða tvö ár. Þannig hefur það verið frá því í byrjun 19. aldar. Sjálft kerfið býr yfir innri mótsetningum sem bæði drífa það áfram en reka það líka reglulega í strand. Þetta eru þessir akademísku hagfræðingar alltaf að reyna að neita og halda að hver kreppa sé alveg sérstakt undur sem enginn mátti sjá fyrir. Og pólitíkusarnir sem eiga að standa til vinstri rísa kapítalismanum til varnar án þess að vita af því með því að tala um að vandinn hafi eiithvað með regluverk að gera, eftirlit, gagnsæi og alla þessa bölvaða frasa. Kapítalisminn er kapítalismi og hananú.

PS: Ekki heyrist múkk frá Samfylkingunni. Nema Konni var í Kastljósi í kvöld og að venju var Baldur ekki með honum.