Konubrjóst

Ég get því miður ekki orða bundist og verð að reyna að valda einhverju ónæði útaf þessu rugli með konubrjóstin, lýtalækninn, eitruðu sílikonpúðana og allt það.

Góður og grandvar kollegi minn spurði mig um daginn hvort ég hefði tekið eftir því að femínistarnir eru ekkert að æsa sig yfir þessu máli. Að minnsta kosti ber ekki á þeim í umræðunni… en svo ætti að vera því þetta varðar konur og hvernig þær hugsa og hvernig þeim líður og hvað þær gera til að líða betur. Í hundraða tali hérálandi og jafnvel þúsundatali.

Líklega er þetta vegna þess að fegrunaraðgerð á brjóstum er dæmi um hlutgervingu kvenlíkamans og vandræðalegt að blanda sér í þessa umræðu. Konur á valdi hlutgervingarinnar – fórnarlömb kapítalismans og feðraveldisins – konur sem frjálsar og fúsar beygja sig undir þetta vald og verja það með kjafti og klóm…. maður rís þeim ekki til varnar, eða hvað?

Vinurinn minn Guðmundur Andri var að reyna að koma því til skila í útvarpinu í síðustu viku að menn ættu ekki að láta afstöðu sína til fegrunaraðgerða og tilburða til að breyta líkamanum á einhvern hátt rugla sig í ríminum. Þetta hefði mannkindinn ástundað svo lengi sem við höfum ummerki um hana. Semsagt löngu fyrir hlutgervingu kvenna af ætt vörusamfélags kapítalismans sem er það sem femínistar tala um hástöfum. En konur og menn hafa verið hlutgerð og hafa hlutgert sig sjálf svo lengi sem sögur fara af – nema vöruhlutgerving er af öðru tagi en sú þegar við voru allmjög frumstæð. En þetta er nú allt saman önnur saga… Vildi ég ræða málið burt séð frá afstöðu til hvort ástæður séu réttmætar til hinna svokölluðu fegrunaraðgerða.

Ábyrgð læknis

Hvers konar lækningatæki – allfrá lyfjum og gerviliðum til öndunarkúta og silikonpúða í brjóst – eru og eiga vera háð ströngu gæðaeftirliti í framleiðslu. Um þetta gilda miklir reglubálkar og sérstakar stofnanir eiga að hafa eftirlit og sjá um vottun framleiðslunnar.

Hvers vegna er þetta gert? Einfaldlega vegna þess að hver og einn læknir getur ekki gengið úr skugga um þetta og á ekki að þurfa að gera það. Ekki frekar en hann þurfi að kanna og ganga úr skugga um hvort starfandi sérfræðingur í þvagfæraskurðlækningum hafi læknaleyfi og sérmenntun á sviðinu. Það á Landlæknir nefnilega að gera.

Segjum að læknir ávísi blóðþrýstingslyfi af tegundinni X2. Hann gerir þetta vegna þess að í vísindagreinum er gerð grein fyrir verkun lyfsins, eftirlitsstofnanir hafa leyft sölu lyfsins og gefið út ábendingar og klínískar leiðbeiningar mæla fyrir um að hann eigi að nota lyfið í því tilviki sem um ræðir.

Segjum nú að framleiðslustjóri útibús Aktavís á Indlandi (menn fremja auðvitað ekki glæpi hér í Garðahreppnum – bara á Indlandi!) hafi séð sér leik á borði og sett aspirín í þessar lyfjapakkningar og stolið blóðþrýstingslyfjunum og pakkað þeim í bílskúrnum heima hjá sér og selt á svörtum markaði. Tíu árum síðar kemur í ljós þegar tölur um veikindi og dauðsföll eru athuguð að fylgni reynist á milli óeðlilegra dauðsfalla og erfiðra veikinda og notkunar blóðþrýstingslyfsins X2. Og upp kemst um glæpinn.

Þá spyrjum við: Bera læknarnir sem ávísuðu X2 einhverja ábyrgð?

Það er útilokað að þeir beri ábyrgð. Þeir vissu ekki betur og voru vísvitandi að fremja þann gjörning að ávísa X2 en ekki aspiríni. Þeir máttu ganga að því vísu að X2 væri örugglega ávísað í apótekinu en ekki einhverju öðru. Og apótekið mátti ganga að því vísu að það hefði fengið X2 í þeim pakkningum sem það pantaði frá Aktavís. Það eru aðrir en læknirinn sem bera ábyrgð á því að sjúklingurinn fái þá vöru til lækninga sem ávísað er.

Ef þras um þetta væri uppi á Íslandi væri enginn að taka lækni á teppið – heldur Lyfjastofnun, apótekara, stjórnendur Aktavís og þar frameftir.

Er einhver munur á þessu og þeim silikonpúðum sem Jens Kjartansson græddi í konubrjóst á Íslandi? Ég bara kem alls ekki auga á muninn. Það er útilokað að gera hann ábyrgan fyrir glæp framleiðandans og því að þartilskipaðar eftirlitsstofnanir hafi ekki auðnast að standa illvirkjann að verki fyrr.

Hin siðferðilega ábyrgð

Mér þykir helvíti hart ef menn ætla að fara að gera aðför að lækni þessum eins og hann hafi verið að stunda eitthvert kukl – tekið viðsjárverða áhættu eins og stundum er gert þegar menn nota lækningaaðferðir sem styðjast ekki við neinar eða ónógar rannsóknarheimildir. Maðurinn var að fremja læknisverk og nota til þess tæki sem hafa verið leyfð í samfélaginu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum um öryggi. Ekki er vitað til annars en hann hafi gert það sem á hans valdi var til að uppfylla þau skilyrði.

Sigmar Guðmundsson var á algerum villigötum í viðtalinu í kvöld við Jens Kjartansson lækni. Berð þú enga ábyrgð? Berð þú enga ábyrgð sem innflytjandi og bla bla bla….. Það má vel vera að Jens Kjartansson samkvæmt einhverjum lagaklásúlum um innflutning á salti og hveiti beri ábyrgð sem slíkur. En það er þá bara eitthvað sem hann greyið veit ekkert um og getur ekki sagt annað en pass. Hann ber ábyrgð á því að kaupa ekki silikonpúða af öðrum framleiðendum en þeim sem eru vottaðir og undir eftirliti. Og það gerði hann.

Til ábyrgðar kemur í öðrum punkti og Sigmar eyddi tíma sínum ekki í dag til að kanna hann – heldur reyndi að finna eitthvað sem hann gat nuddað lækninum uppúr. Það er æsifréttamennska en ekki tilraun til að beita gagnrýnni hugsun og upplýsingaleit til að fræða almenning og flytja honum mikilsverðu tíðindin.

Alveg er ég hissa á að Kastgáfnaljósið skuli nú ekki hafa skoðað sjúklingalögin. Í Lögum um réttindi sjúklinga nr. 74/1997 5. gr. segir:

Sjúklingur á rétt á upplýsingum um:

a. heilsufar, þar á meðal læknisfræðilegar upplýsingar um ástand og batahorfur,

b. fyrirhugaða meðferð ásamt upplýsingum um framgang hennar, áhættu og gagnsemi,

c. önnur hugsanleg úrræði en fyrirhugaða meðferð og afleiðingar þess ef ekkert verður aðhafst,

d. möguleika á að leita álits annars læknis eða annarra heilbrigðisstarfsmanna eftir því sem við á um meðferð, ástand og batahorfur.

- Þess skal getið í sjúkraskrá sjúklings að upplýsingar samkvæmt þessari grein hafi verið gefnar.

- Upplýsingar samkvæmt þessari grein skulu gefnar jafnóðum og tilefni skapast og á þann hátt og við þau skilyrði að sjúklingur geti skilið þær.

- Eigi í hlut sjúklingur sem ekki talar íslensku eða notar táknmál skal honum tryggð túlkun á upplýsingum samkvæmt þessari grein.

Hér er algerlega og fullkomlega ljóst að hvorki Landlæknir né Jens Kjartansson höfðu leyfi til að ráða ráðum sínum og ákveða að hafa ekki samband við konurnar og upplýsa þær um að þær hefðu púða í brjóstunum sínum sem væru eitraðir.

Enn síður var það þeirra að ákveða að brjóta lögin og reyndar siðareglur lækna sem kveða á um hið sama – með því að fylgja prinsippinu um að “valda ekki óróa” meðal kvennanna. Hvaðan höfðu þeir að prinsippið um að valda ekki óróa sé æðra prinsippinu um rétt sjúklingsins á upplýsingum?

Hver klúðraði siðferðilegri ábyrgð?

Þá er spurningin þessi: Hvað gerðist á fundi Landlæknis og Jens Kjartanssonar? Jens segir að hann hafi skilið niðurstöðu fundarins á þann veg að ekki ætti að valda óróa meðal kvennanna heldur fylgjast vel með þeim.

Auðvitað er þetta eins og hvert annað þvaður. Ef á að fylgjast vel með konunum hefði átt að kalla þær allar inn þegar í stað og skoða þær. Varla felst það að fylgjast vel með sjúklingum að bíða eftir að þeir kvarti eða eitthvað komi upp. Þess vegna er þessi ráðstöfun að valda ekki óróa og fylgjast bara vel með ákvörðun um að gera ekki neitt og bíða þess með tíu fingur upp til Guðs að ekkert gerist.

Því er ljóst að hafi þessi ákvörðun verið tekin þá var hún fullkomlega ábyrgðarlaus og heimskuleg.

En hvað gerðist á þessum fundi? Hvers vegna gekk Sigmar Guðmundsson ekki úr skugga um það? Jens Kjartansson segir honum að hann hafi skilið niðurstöðu fundarins á þennan veg og sagt frá því á fundi lýtalækna. Líklega er hægt að staðfesta það með vitnum og kannski fundagerðum.

Nú verða menn að staldra við.

Ímyndið ykkur fund á húsakynnum Landlæknis um þetta hræðilega mál. Læknirinn sem hefur frétt að hann hafi grætt silkonpúða í konubrjóst í hundraðatali hefur frétt að þeir séu baneitraðir. Hann er auðvitað í rusli aumingja maðurinn. Ekki neita því. Ekki gera ykkur neinnar grillur um annað. Þannig var það og getur ekki hafa verið öðruvísi. Nú þarf að ná fókus – hvað á að gera? Það er Landlæknir sem á að vera hinn rólegi, með heiðan huga og dómgreindina í lagi. Þar eiga engar geðshræringar að rugla rýmið.

Segjum að hér hafi verið tekin ákvörðun nákvæmlega eins og segir í yfirlýsingu Landlæknis. Að kalla ætti inn konurnar og upplýsa þær. Þá er spurningin þessi sem fréttamaður í þjónustu almannaheilla á að spyrja: Hvar er bókunin? Hvar var þetta skrifað á blað og sent svo í tölvupósti á eftir lækninum þannig að hann hefði þetta á hreinu hvað var ákveðið?

Þetta er nefnilega gert í aumustu félögum. Það er bókað hvað var ákveðið og maður fær sent í tölvupósti fundagerð, bókanir o.s.frv. til að minna mann á að þetta hafi maður sammælst um rétt í þessu.

Geti Landlæknir ekki framvísað þessu stendur bara orð gegn orði.

Hver bjó til þann vanda? Að orð stendur gegn orði? Það var Landlæknir. Hann mátti vita að læknirinn var í fári. Sem læknir sjálfur veit hann að fólk sem líður illa, er í uppnámi og áhyggjufullt það getur skilið samtöl við mann á allt annan hátt en maður sjálfur. Svo vissara er að bóka eða minna á hvað var ákveðið.

Skiptir þá ekki máli hvort hann bókaði samtalið – Landlæknir ber ábyrgð á misskilningnum.

Svo getum við velt fyrir okkur eftir að hafa orðið vitni að nokkrum viðtölum við Landlækni í sjónvarpi – hvort ekki sé hægðarleikur að misskilja þann mann. Talar þessi maður hreint út, skýrt og skilmerkilega? Er það hans háttur á að tjá sig? Ég bara spyr.

Segjum sem svo að Landlæknir hafi lagt fyrir Jens og hans kollega að hafa samband við konurnar og upplýsa þær. Átti hann ekki að fá fréttir af því máli? Bar hann sig eftir þeim? Sigmar Guðmundsson eyddi ekki vinnudeginum í dag til að grennslast fyrir um þetta – ekki frekar en hvort það væri hafið yfir vafa að lækninum hafi verið falið verkefnið.

Hér sitjum við uppi með klúður og ég sé ekki betur en það sé Landlæknis og einskis annars. Vitað er nefnilega og ekki dregið í efa að Jens Kjartansson mætti hjá Landlækni um leið og glæpurinn var með vissu upplýstur.

Ábyrgð samfélagsins

Og hvað þá með ábyrgð ríkisins…. Á samfélagið að bera einhverja ábyrgð hér? Auðvitað. Samfélagið ber þá ábyrgð að sýna þessum konum umhyggju eins og öðrum sem verða fyrir líkamlegu hnjaski.

En hvað gerist? Velferðarráðherra og aðrir í kringum hann fara að blanda inní málið einhverju sem kemur því ekkert við. Dregið er í efa að ríkið hafi einhverjar skyldur í sambandi við klúður í heilbrigðisstarfsemi vegna þess að hún er ekki greidd af ríkinu.

Þýðir þetta að sú heilbrigðisstarfsemi ein sem greidd er af ríkinu sé vottuð heilbrigðisstarfsemi og að henni megi ganga vísri sem faglegri og öruggri? Nei, þetta þýðir það ekki. Læknar mega ekki gera hvað sem er og ekki nota hvaða tæki sem er.

Þýðir þetta að vegna þess að um “fegrunaraðgerð” sé að ræða þá eru þetta eins og hver önnur viðskipti. Þannig að sama gildir um vondar þakplötur og silikon í konubrjóst?

Kannski og segjum sem svo. En þá spyrjum við um “fegrunaraðgerð”. Hvenær er eitthvað fegrunaraðgerð? Líklega þegar einhver gerir eitthvað án þess að þurfa endilega að gera það af heilsufarsástæðum eða þeim “fegrunarástæðum” sem háttvirt Alþingi, ráðherra, almenningur þessa stundina…. viðurkennir.

Alltílagi. Fegrunaraðgerðin er bara eitthvað sem konurnar gerðu.

En við erum ekki að tala um fegrunaraðgerðina sjálfa heldur afleiðingar þess að eitthvað fór úrskeiðis í henni sem er óumdeilanlega heilsuvandamál og eða líkamleg ógn. Þar með er fegrunaraðgerð og ástæður kvennanna og allar skoðanir okkar á því hvort þetta hafi verið dilla í þeim og ástæðulaust rugl…. þá er allt mat okkar á brjóstakomplexnum og hvernig konur mega bregðast við honum út úr myndinni. Og líka hvort ríkið greiði fyrir fegrunaraðgerðir.

Þar með er þetta silikonmál komið á bekk með íþróttaslysum og hvers kyns sjálfskaparvítum öðrum. Flest heilbriðismál eru sjálfskaparvíti þegar farið er útí hörgul. Hvað eru þessi íþróttamenn að derra sig og taka áhættu með því að éta stera, reyna alltof mikið á sig, keppa þegar þeir eru þreyttir, reyna á sig þegar vöðvar hafa ekki fengið að jafna sig og bla bla bla bla….. og stunda íþróttir yfirleitt sem eru hreinn óþarfi þegar útí það er farið. Hvern fjandann á samfélagið að vera að tjasla þessu fólki saman?

Svo reykir fólk, drekkur áfengi, borðar smjör og sullar í sig sykurbombum…. Nennir ekki að hreyfa sig. Svo vinnur þetta pakk í drep og fer illa með sig. Ber samfélagið einhverj ábyrgð á afleiðingunum?

Ja, við höfum nú ekki skilgreint hvaða sjálfskaparvíti er í lagi og skal bætt og hvað ekki. Ég veit að fullt af fólki vill ekki greiða fyrir afleiðingar af því sjálfskaparvíti mínu að reykja – eða það sjálft að afleiðingar þeirra eigin sjálskaparvítis skuli greitt. – En þessa umræðu getum við tekið seinna.

Málið liggur fullkomlega ljóst fyrir. Í fyrsta lagi brást neytendavernd. Í öðru lagi brást gæðaeftirlit með framleiðslu lækningatækja. Í þriðja lagi eru nokkur hundruð Íslendingar með eitur í holdi sínu af þessum sökum. Ljóst er að þetta er ekki af völdum starfsemi hins félagslega heilbrigðiskerfis en heilbrigðisstarfsemi engu að síður með heilsufarsafleiðingum.

Samfélagið og heilbrigðiskerfið hefur þeim skyldum að gegna að gæta heilsufars og bægja frá ógnum við heilsu fólks – alveg sama hvaðan sú ógn kemur eða hvernig hún skapaðist. Velferðarráðherra hefur algerlega ruglast í ríminu ef hann áttar sig ekki á þessu prinsippi og heldur að hann eigi að gera eitthvað annað en leiðrétta þann skaða sem átt hefur sér stað.

Og hvað á þá að gera?

Málið er ósköp einfalt: Það á að kalla inn þær konur sem eru með þessa púða. Komi í ljós leki á að fjarlægja púðann strax og setja annan þeim að kostnaðarlausu. Komi ekki í ljós leki á að gera konunum skýra grein fyrir áhættulíkum og hver áhættan er og fá fram óskir þeirra í því sambandi. Vilji þær fjarlæga gripin verði það gert… vilji þær bíða og sjá og vera undir eftirliti þá það… og svo framvegis. Þetta heitir upplýst ákvörðun sjúklings og læknis í sameiningu – ef einhver veit ekki hvað það er. Eftir þessa athugun er hægt að setja hlutina í forgangsröð eftir bráðleika og ganga í verkin. Einfalt, öruggt, siðlegt og það sem samfélagið á að standa fyrir.

En reikninginn – hvert á að senda hann…. Ja, erum við ekki í félagi til þess að það bjargi hverjum einstaklingi sem á undir högg að sækja en félagið beitir svo mætti sínum að rukka bætur? Svona einsog þegar ríkið greiðir mér laun ef fyrirtæki verður gjaldþrota en gerir svo kröfu í búið…..Og verkalýðsfélagið fer í prófmál þegar á mér er brotið?