Konubrjóst – önnur umferð

Mér þykja áætlanir heilbrigðisyfirvaldanna um aðgerðir vegna PIP-púðanna í brjóstum kvenna sýna hik og fát í stjórnsýslu. Einhver vanhugsun er hér á ferð sem nauðsynlegt er að gagnrýna.

Fær Landlæknir ekki að vita hvaða konur þetta eru?

Í fyrsta lagi virðist það vera eitthvað vesen að búa til skrá yfir þær konur sem eru svo óheppnar að púðum þessum hafi verið komið fyrir í brjóstum þeirra.

Mér skildist á fréttamanni og Landlækni í fjölmiðlum í gær að einhver dráttur væri á að lýtalæknar skiluðu upplýsingum til embættisins um þær konur sem í hlut eiga. Spurði fréttamaður Landlækni álits sem svaraði um hæl að samkvæmt lögum um embættið ætti hann rétt á upplýsingunum.

Lög um sjúkraskrár segja það sem segja þarf

En hvað er að vefjast hér fyrir læknum? Og hvað veldur fumi Landlæknis í þessu máli? Það er ekki skilningur þeirra á lögum um Landlækni. Líkast til takmarkaður réttur lækna til að veita upplýsingar sem tilheyra sjúkraskrám – en það er í þessu tilviki nöfn kvenna sem hafa gengist undir tiltekna aðgerð. Þurfa menn eitthvað að velkjast í vafa um þetta?

Í 13. grein laga um sjúkraskrár 25/2009 segir meðal annars:

- Heilbrigðisstarfsmenn sem koma að meðferð sjúklings og þurfa á sjúkraskrárupplýsingum hans að halda vegna meðferðarinnar skulu hafa aðgang að sjúkraskrá sjúklingsins….  Umsjónaraðili sjúkraskráa getur veitt öðrum starfsmönnum og nemum í starfsnámi í heilbrigðisvísindum, sem undirgengist hafa sambærilega trúnaðar- og þagnarskyldu og heilbrigðisstarfsmenn og koma að meðferð sjúklings, heimild til aðgangs að sjúkraskrá hans að því marki sem nauðsynlegt er vegna starfa þeirra í þágu sjúklingsins.

- Aðgangur að sérstaklega viðkvæmum sjúkraskrárupplýsingum ….. skal takmarkaður við heilbrigðisstarfsmenn sem nauðsynlega þurfa upplýsingarnar vegna meðferðar sjúklingsins. Skal aðgangur að sérstaklega viðkvæmum sjúkraskrárupplýsingum að jafnaði takmarkaður við þá heilbrigðisstarfsmenn sem starfa innan þeirrar einingar eða deildar heilbrigðisstofnunar eða starfsstofu heilbrigðisstarfsmanns þar sem meðferð er veitt. Aðgangur annarra heilbrigðisstarfsmanna að sérstaklega viðkvæmum sjúkraskrárupplýsingum er óheimill nema með samþykki sjúklings. Heimilt er að víkja frá framangreindum aðgangstakmörkunum ef það telst nauðsynlegt vegna öryggis heilbrigðisstarfsmanna.

Þær upplýsingar sem lýtalæknar þurfa að gefa er til heilbrigðisstarfsmanns í skilningi laganna og nauðsynlegar vegna meðferðar sjúklings í skilningi sömu laga. Hér er nefnilega um að ræða upplýsingar um fólk sem hefur orðið fyrir slysi til heilbrigðisyfirvalda sem þurfa að grípa til aðgerða sem snerta fjölda fólks – aðgerða sem felast í læknisfræðilegri íhlutun, þ.e. meðferð. Þetta er eins ljóst og skýrt og það getur verið. Því þarf ekki að efast neitt um hina almennu heimild lýtalækna til að senda Landlækni upplýsingar.

Hér er aðeins eitt vafaatriði. Eru þetta „sérstaklega viðkvæmar“ upplýsingar? Samkvæmt lögunum er skilgreiningin komin undir áliti sjúklingsins sjálfs. Nú liggur það álit ekki fyrir. Ef við göngum útfrá því að sjúklingarnir telji þær „sérstaklega viðkvæmar“ þá þarf að spyrja sjúklinginn fyrst hvort senda megi Landlækni upplýsingar þannig að embættið geti haldið skrá yfir þessar konur. Þetta vandamál er auðleyst – læknir sendir konu bréf, tilkynnir henni um að hún hafi PIP í brjóstunum og segir henni að hann muni tilkynna Landlækni nema hún leggi bann við því innan ákveðinnar dagsetningar. (Fordæmi er fyrir þessu sbr. hinn frægi heilsugagnagrunnur)

Ég tel þó að þetta sé óþarfi þar sem heilsufarshagsmunir kvennanna eru yfirsterkari hugsanlegu mati þeirra á „sérstaklega viðkvæmum“ upplýsingum. Mestar líkur eru á að konurnar telji þessar upplýsingar ekki svo viðkvæmar að Landlæknir megi ekki vita að þær hafi fengið eiturpúða í brjóstin. Ef menn vilja standa harðir á að spyrja konurnar fyrst geta þeir gert það en það skapar ekki nema eins til tveggja daga seinkun ef fyrrgreinda leiðin er farin.

Mér þykir einkennilegt að samskipti Landlæknis við lækna sé á þann veg að þeir fái ekki fyrirskipanir með tilvísun annars vegar í lög um Landlækni og lög um sjúkraskrár – þannig að þeir þurfi ekki að velkjast í vafa.

Hrósa verður heilbrigðisyfirvöldum þrátt fyrir allt

Þrátt fyrir gagnrýni má ekki gleymast að hrósa. Í samanburði við það sem gerist í öðrum löndum þá hafa Íslendingar ekki enn alveg glatað félagslegri hugsun sinni þegar kemur að heilsuvá og sjúkdómum. Sem betur fer hvarflar ekki að mönnum að færa ábyrgðina á öllum aðgerðum yfir á einstaklingana sem í hlut eiga og einkareknar lækningastofu. Sem betur fer.

En best fer á því að menn séu sjálfum sér samkvæmir – eins og þeir vísast hafa einsett sér.

Áætlun heilbrigðisyfirvalda gegn heilsuvánni

Áætlunin sem Velferðarráðuneytið hefur gefið út tilkynningu um felst í þrennu:

Í fyrsta lagi á að skoða allar konurnar og ástand þeirra. Gott.

Í öðru lagi á að fjarlægja alla eiturpúða sem eru farnir að leka þegar í stað. Gott.

Í þriðja lagi á að fylgjast náið með hinum konunum. Slæmt. Það er eins og menn átti sig ekkert á hvað í þessu felst.

Þessi áætlun felst í því að bíða með að fjarlægja eiturpúða úr brjóstum kvenna þangað til þeir eru farnir að leka. Með öðrum orðum munu heilbrigðisyfirvöld ekki fjarlægja þessa púða áður en þeir valda skaða heldur þegar þeir gera það. Auðvitað er þetta ekkert vit – og vænti ég þess að ekki þurfi að eyða löngu máli í að rökstyðja það.

Krafan er sú að allir eiturpúðarnir séu fjarlægðir eins fljótt og frekast er unnt – fyrst auðvitað hjá þeim konum þar sem rof hefur orðið eða einhver önnur merki gefa tilefni til. Þá er skynsamlegast að allar hinar konurnar séu einfaldlega settar í röð og fari í brottnámsaðgerðina hver af annarri.

Það er ekki hægt að ætlast til….

Allt tal um að vandamálið sé ekki brátt eða súperakút er eins og hver önnur þvæla. Það er ekki hægt að ætlast til þess að ung kona beri eitur í líkama sínum í hylki sem getur hugsanlega rofnað og vitað af þessari tímasprengju og ætlast til að hún haldi ró sinni og sé þar með fullkomlega andlega heilbrigð á biðtímanum. Hver ætti að þurfa að sætta sig við slíkan ónauðsynlegan kvíða og áhyggjur?

Aðra hlið málsins má einnig skoða: Nú er það svo að brjóstin (líkt og nokkur önnur líffærakerfi) eru hluti af sjálfstilfinningu konunnar sem konu. Á þetta reynir jafnan þegar eitthvað bjátar á.

Við getum reiknað með að töluvert hlutfall þeirra kvenna sem hafa látið setja silikonpúða í brjóst sín geri það af því þær eru á einhvern hátt viðkvæmar en aðrar konur í svipaðri stöðu fyrir því hvernig brjóstin þeirra eru. Má þá ekki reikna með að þær hafi tilhneigingu til að vera viðkvæmari og þar með stressaðri eða kvíðnari þegar kemur að brjóstunum? Auðvitað. Þarf þá ekki að taka tillit til þess sem áhættuþáttar þegar ákveðið er láta konur ganga um með þessa púða og bíða eftir að þeir springi? Er ekki líklegt að þær þoli slíka bið og vitneskju um tímasprengju verr en embættismenn sem eru að reyna að setja sig í spor þeirra?

Tvö myndbönd í lokin

Hér eru tvö myndbönd Annað frétt og hitt reynslusaga með athugasemdum lækna.